PREZYDENT MIASTA BĘDZINA
działając na podstawie art. 11 ust. 2 i art. 13 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r.
o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1338
z późn. zm.) oraz w związku z Uchwałą nr XXII/163/2026 z dnia 28 stycznia 2026 roku
w sprawie przyjęcia „Programu współpracy miasta Będzina z organizacjami pozarządowymi i podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na 2026 rok”
ogłasza
otwarty konkurs ofert na wsparcie realizacji zadań publicznych gminy Będzin
z zakresu ekologii i ochrony zwierząt oraz ochrony dziedzictwa przyrodniczego
Konkurs skierowany jest do organizacji pozarządowych oraz podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, zwanych w dalszej części ogłoszenia „oferentem” lub „podmiotem”, które w ramach swoich zadań statutowych prowadzą działania określone w niniejszym ogłoszeniu.
-
Rodzaj zadania
1. Organizacja na terenie Miasta Będzina wydarzeń w zakresie ekologii, w tym:
- Prowadzenie edukacji ekologicznej dzieci i młodzieży,
- Propagowanie ekologicznego stylu życia wśród dorosłych mieszkańców miasta.
2. Do zadań priorytetowych objętych niniejszym konkursem należą:
-
Edukacja w zakresie zachowań proekologicznych;
2) Propagowanie zasad prawidłowej segregacji odpadów komunalnych;
3) Edukacja w zakresie zapobiegania powstawaniu odpadów oraz ponownego wykorzystania rzeczy i materiałów;
4) Propagowanie działań ograniczających zanieczyszczenie powietrza.
3. Zadanie może być realizowane poprzez:
-
organizację gminnego turnieju wiedzy i umiejętności ekologicznych obejmującego praktyczne zadania i konkurencje związane z ochroną środowiska, ochroną wód, ochroną powietrza (ograniczaniem niskiej emisji), właściwą gospodarką odpadami, zapobieganiem zanieczyszczeniom oraz reagowaniem na zagrożenia ekologiczne, skierowanego do dzieci i młodzieży (min. 1 turniej),
-
organizację warsztatów z zakresu edukacji ekologicznej dzieci i młodzieży
(min. 2 cykle po 3 godziny), -
organizację warsztatów z zakresu edukacji ekologicznej dorosłych mieszkańców miasta (min. 1 cykl po 3 godziny),
-
opracowywanie i upowszechnianie materiałów informacyjno-edukacyjnych zwiększających świadomość proekologiczną.
4. Oczekiwane rezultaty zleconego zadania:
-
liczba wydarzeń tematycznych promujących dbałość o środowisko;
-
liczba działań mających na celu poprawę stanu środowiska;
-
liczba osób uczestnicząca w działaniach na rzecz ekologii i ochrony środowiska;
-
opracowywanie i upowszechnianie materiałów informacyjno-edukacyjnych zwiększających świadomość proekologiczną.
-
Cel konkursu
Podnoszenie świadomości ekologicznej oraz propagowanie działań i zachowań proekologicznych.
-
Miejsce i termin realizacji zadania
1. Miejsce realizacji zadania: Teren gminy Będzin.
2. Termin realizacji zadania: od dnia 16.11.2026 r. do dnia 31.12.2026 r.
3. Termin realizacji zadnia powinien zawierać: okres przygotowania, przeprowadzenia oraz zakończenia zadania. Należy również uwzględnić czas na dokonanie płatności za wydatki związanie z realizacją zadania.
4. Wskazany w ofercie termin realizacji zadania nie może wykraczać poza termin określony w ogłoszeniu.
5. Oferent, przyjmując zlecenie realizacji zadania, zobowiązuje się do jego wykonania
z największą starannością, w trybie i na zasadach określonych w umowie.
6. Termin rozpoczęcia zadania nie może być wcześniejszy niż rozpoczęcie faktycznych działań w ramach zadania.
-
Beneficjenci zadania
Mieszkańcy Będzina, w tym: osoby zamieszkujące, uczące się lub pracujące na terenie Będzina, w tym: dzieci, młodzież, dorośli oraz osoby w wieku senioralnym, tj.:
- dzieci i młodzież, minimum 120 osób,
- dorośli mieszkańcy, minimum 150 osób.
-
Wysokość środków publicznych przeznaczonych na realizację zadania
W 2026 roku wysokość środków przeznaczonych na zadanie wyniesie: 40 000,00 zł.
Dotacja nie może przekroczyć 95% całkowitej wartości zadania. Oferent zobowiązany jest do wniesienia wkładu własnego w wysokości co najmniej 5% całkowitej wartości zadania, przy czym:
1) za wkład uważa się:
− wkład własny finansowy oferenta;
− wkład osobowy;
2) za wkład nie uznaje się:
− wyceny wkładu rzeczowego Oferenta oraz innych podmiotów biorących udział
w realizacji zadania.
W przypadku wykazania wkładu rzeczowego należy go ująć wyłącznie w części opisowej zadania (pkt IV.2. oferty), bez ujmowania w zestawieniu kosztów realizacji zadania (pkt V.A oferty).
Prezydent Miasta Będzina może odmówić podmiotowi wyłonionemu w konkursie przyznania środków publicznych oraz podpisania umowy, jeśli zakres realizowanego zadania będzie znacząco odbiegał od opisanego w ofercie lub jeśli podmiot lub jego reprezentanci utracą zdolność do czynności prawnych, zostaną ujawnione nieznane wcześniej okoliczności podważające wiarygodność składającego ofertę.
-
Koszty realizacji zadania
1. Dotacja może być przyznana wyłącznie na wydatki:
-
niezbędne do realizacji zadania publicznego;
-
racjonalne, efektywne i merytorycznie uzasadnione;
-
faktycznie poniesione w okresie realizacji zadania;
-
odpowiednio udokumentowane dowodami księgowymi, dla których jest prowadzona wyodrębniona dokumentacja finansowo-księgowa;
-
zgodne z zatwierdzoną kalkulacją przewidywanych kosztów zadania (kosztorysem).
2. Koszty, które mogą być poniesione z dotacji:
-
koszty realizacji zadania (merytoryczne) bezpośrednio z celem realizowanego zadania w tym m.in. wynagrodzenia pracowników merytorycznych (prelegenta, instruktora itp.), obsługa techniczna itp., materiały szkoleniowe, zakup nagród, żywności, produktów, wynajem sali, wynajem lub zakup niezbędnego sprzętu, zakwaterowanie, przejazd beneficjentów, ubezpieczenie;
-
koszty obsługi zadania publicznego, w tym koszty administracyjne w wysokości nieprzekraczającej 20% całkowitej wartości zadania, w tym:
− koszty działań promocyjno-informacyjnych tj. promocja działań poprzez publikacje w formie ulotek, folderów, plakatów, ogłoszeń w prasie lokalnej, fotograf w celach promocyjnych itp.;
− koszty związane z działaniami o charakterze administracyjnym, nadzorczym
0i kontrolnym np.: obsługa finansowa/prawna projektu, koordynator projektu, obsługa administracyjno–biurowa, księgowość, zakup materiałów biurowych itp.
UWAGA !
-
Przyznana dotacja może być wydana wyłącznie na cele związane z realizowanym zadaniem i na potrzeby osób, do których jest ono adresowane.
-
Termin poniesienia wydatków ustala się zgodnie z terminem realizacji zadania. Oznacza to możliwość zaciągania zobowiązań finansowych (czyli składania zamówień, zawierania umów itp.) wyłącznie w trakcie realizacji zadania tj. od daty rozpoczęcia zadania do daty jego zakończenia. Wszystkie dokumenty księgowe muszą zostać wystawione do dnia zakończenia zadania i zostać zapłacone zgodnie z zapisami umowy.
-
Wszelkie zakupy towarów/usług muszą być dokonywane w terminie realizacji konkretnego działania wskazanego w harmonogramie – nie dotyczy to obsługi księgowej, którą można rozliczyć do ostatniego dnia realizacji całego zadania.
-
W ramach wydatków na obsługę księgową można rozliczyć wyłącznie wynagrodzenie za prowadzenie wyodrębnionej dokumentacji finansowo–księgowej środków finansowych związanych z realizacją zadania.
-
Dopuszcza się dokonywanie przesunięć między poszczególnymi pozycjami kosztów realizacji zadania bez konieczności zawierania aneksu do umowy – przesunięcie uznaje się za zgodne z umową, gdy dana pozycja kosztorysu nie wzrosła o więcej niż 20% wartości danego wydatku.
3. Koszty, które nie mogą być poniesione z dotacji:
-
koszty zobowiązań finansowych zaciągniętych przed datą rozpoczęcia realizacji zadania i po dacie jego zakończenia;
-
koszty stałe podmiotów, w tym utrzymanie biura (rachunki telefoniczne, Internet, ryczałty na samochód, obsługa księgowa niezwiązana z realizacją dotowanego zadania, opłaty pocztowe, czynsz, paliwo, c.o. itp.);
-
remonty i adaptacje pomieszczeń;
-
kary, mandaty oraz odsetki i prowizje od nieterminowo regulowanych zobowiązań, kredytów i pożyczek;
-
pokrycie deficytu zrealizowanych przedsięwzięć;
-
inwestycje i zakupy inwestycyjne;
-
zakup licencji, nabywanie uprawnień i kwalifikacji związanych z wykonywanym zadaniem;
-
koszty dokumentowane paragonami bez numeru NIP Oferenta, pokwitowaniami, dowodami sprzedaży wewnętrznej, wewnętrznymi notami obciążeniowymi.
-
Przesunięcia budżetowe dokonywane w trakcie realizacji zadania publicznego
-
Zleceniodawca dopuszcza przesunięcia pomiędzy poszczególnymi pozycjami kosztorysu finansowanymi z dotacji, w granicach 20% wartości poszczególnych pozycji (chyba, że przepisy stanowią inaczej) bez konieczności uprzedniego informowania Zleceniodawcy. Przesunięcia dokonane w tych granicach nie stanowią podstawy do zmiany umowy, ale należy je później uzasadnić w sprawozdaniu końcowym z wykonania zadania.
-
Wszelkie przesunięcia wydatków w ramach przyznanej dotacji powyżej 20% danej pozycji kosztorysu wymagają zgody Zleceniodawcy. Wzrost wydatków z dotacji powyżej 20% danej pozycji kosztorysu, bez wymaganej zgody dotującego, traktowany będzie jako pobranie dotacji w nadmiernej wysokości i podlegać będzie zwrotowi wraz z odsetkami, liczonymi jak dla zaległości podatkowych od dnia przekazania dotacji.
-
Zasady przyznania dotacji
1. Konkurs odbywa się przy uwzględnieniu zasad pomocniczości, efektywności, uczciwej konkurencji i jawności oraz suwerenności stron i partnerstwa.
2. W konkursie mogą wziąć udział podmioty określone w art. 11 ust. 3 ustawy z dnia
24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, prowadzące działalność statutową w dziedzinie, której konkurs dotyczy.
3. Prezydent Miasta Będzin zastrzega sobie prawo do:
-
odstąpienia od ogłoszenia wyników otwartego konkursu ofert, bez podania przyczyny, w części lub w całości;
-
dofinansowania więcej niż jednej oferty, dofinansowania jednej oferty lub niedofinansowywania żadnej z ofert;
-
zmniejszenia wysokości wnioskowanego dofinansowania.
4. W przypadku, gdy suma środków finansowych wynikająca ze zgłoszonych ofert przekracza wysokość środków zabezpieczonych na ten cel w budżecie gminy, organizator konkursu zastrzega sobie możliwość zmniejszenia kwoty dotacji. Wówczas wnioskodawca zobowiązany będzie do przedstawienia zaktualizowanego kosztorysu oraz ewentualnie opisu zadania, planu i harmonogramu działań oraz opisu zakładanych rezultatów realizacji zadania.
5. Podmioty ubiegające się o dotację na realizację ww. zadań winny zabezpieczyć właściwe miejsce wraz z wyposażeniem do jego realizacji, a także zapewnić realizację zadania poprzez wykwalifikowaną i doświadczoną kadrę z uprawnieniami do realizacji określonego zadania.
6. Zlecanie zadań publicznych, jako zadań zleconych w rozumieniu ustawy o finansach publicznych, odbywać się może w formie wspierania takich zadań wraz z udzieleniem dotacji na dofinansowanie ich realizacji. Wnioskodawca winien zagwarantować wkład własny finansowy w wysokości minimum 5% kosztów zadania. Wkładem finansowym własnym nie mogą być świadczenia pieniężne odbiorców zadania.
-
Termin i sposób składania ofert
-
Ofertę należy przygotować oraz złożyć w terminie do dnia 28.10.2026 r. w zaklejonej kopercie z dopiskiem „Ekologia - dotacja" w Biurze Obsługi Klienta Urzędu Miejskiego w Będzinie (parter) lub wysłać pocztą (decyduje data wpływu do Urzędu Miejskiego) na adres: Urząd Miejski w Będzinie ul. 11 Listopada 20, 42-500 Będzin.
-
Oferta konkursowa powinna być kompletna i sporządzona zgodnie ze wzorem oferty określonym w załączniku nr 1 do Rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu
do Spraw Pożytku Publicznego w sprawie wzorów ofert i ramowych wzorów umów dotyczących realizacji zadań publicznych oraz wzorów sprawozdań z wykonania tych zadań (Dz. U. z 2018 r. poz. 2057z późn. zm.) i zawierać:
-
-
szczegółowy zakres rzeczowy zadania publicznego proponowanego do realizacji,
-
termin i miejsce realizacji zadania publicznego,
-
kalkulację przewidywanych kosztów realizacji zadania,
-
informację o wcześniejszej działalności podmiotu składającego ofertę w zakresie, którego dotyczy zadanie,
-
informację o posiadanych zasobach rzeczowych i kadrowych zapewniających wykonanie zadania oraz planowanej wysokości na realizację danego zadania pochodzących z innych źródeł, środków finansowych,
-
deklarację o zamiarze odpłatnego lub nieodpłatnego wykonania zadania.
-
W części V oferty "Kalkulacja przewidywanych kosztów realizacji zadania publicznego" nie należy uwzględniać wyceny wkładu rzeczowego.
-
Zadania publiczne powinny być zaprojektowanie i realizowane przez oferentów w taki sposób, aby nie wykluczały z uczestnictwa w nich osób ze specjalnymi potrzebami
w rozumieniu ustawy o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1411 z późn. zm.). Zapewnianie dostępności przez Zleceniobiorcę oznacza obowiązek osiągnięcia stanu faktycznego, w którym osoba ze szczególnymi potrzebami jako odbiorca zadania publicznego, może w nim uczestniczyć na zasadzie równości z innymi osobami. W ramach realizacji zadań publicznych dopuszcza się umieszczanie w Kosztach realizacji działań w Kalkulacji przewidywanych kosztów realizacji zadania publicznego kosztów związanych
z zapewnianiem dostępności. -
Oferta, która wpłynie po ww. terminie, nie będzie objęta procedurą konkursową.
-
Ofertę mogą składać podmioty samodzielnie lub wspólnie z innymi podmiotami.
W ofercie należy wskazać podmiot ubiegający się o dotację i odpowiedzialny
za wykonanie zadania. -
Przy składaniu oferty wspólnej należy wskazać sposób reprezentowania każdego
z podmiotów oraz określić, jakie działania w ramach realizacji zadania publicznego będą wykonywać poszczególne podmioty i jakie rodzaje kosztów będą opłacane
z konta tych podmiotów. -
Termin realizacji powyższych zadań: 16.11.2026 r. – 31.12.2026 r.
-
Oferta powinna być podpisana przez osobę(y) uprawnioną(e). Uprawnienie
to powinno być udokumentowane stosowną uchwałą lub upoważnieniem właściwego organu lub zapisem w aktualnym odpisie z Krajowego Rejestru Sądowego. W przypadku wystawienia upoważnień do podpisywania dokumentów (lub określonych rodzajów dokumentów), upoważnienia muszą być dołączone
do oferty. -
Za prawidłowe uznane zostaną: podpisy z pieczęcią imienną wskazującą funkcję
w organie reprezentującym, a w przypadku braku pieczątki odręczny podpis
ze wskazaniem sprawowanej funkcji. -
Do oferty należy dołączyć wymagane załączniki:
-
aktualny odpis z rejestru właściwego dla podmiotów, które nie podlegają obowiązkowi wpisu do KRS,
-
statut lub inny dokument potwierdzający prowadzenie działalności pożytku publicznego w zakresie którego dotyczy konkurs,
-
w przypadku oferty wspólnej umowę zawartą między podmiotami, określającą zakres ich świadczeń składających się na realizację zadania publicznego, sposób reprezentacji podmiotów.
-
Wszystkie dokumenty powinny być złożone w postaci oryginału lub kserokopii potwierdzonej za zgodność z oryginałem przez osobę/y upoważnioną/e
do podpisywania oferty. -
Podmioty uczestniczące w otwartym konkursie ofert i ubiegające się o dotację
na realizację zadań z zakresu edukacji ekologicznej powinny posiadać doświadczenie w realizacji ww. zadań.
-
Termin, tryb i kryteria rozpatrywania ofert
-
Prezydent Miasta do zaopiniowania złożonych ofert powołuje zarządzeniem komisję konkursową.
-
Oferty na realizację zadań będą rozpatrzone w terminie do dnia 10.11.2026 г.
-
Do ważności obrad komisji niezbędna jest obecność co najmniej 50% składu jej członków.
-
Przewodniczący i członkowie komisji po zapoznaniu się z wykazem złożonych ofert składają oświadczenie, iż nie pozostają w takim stosunku prawnym
i faktycznym z podmiotami biorącymi udział w konkursie, który może budzić uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności podczas opiniowania ofert. -
Posiedzenie komisji konkursowej prowadzi przewodniczący, a w przypadku jego nieobecności wyznaczony przez niego członek komisji.
-
W pierwszym etapie konkursu dokonuje się sprawdzenia:
-
prawidłowości ogłoszonego konkursu oraz liczby złożonych ofert,
b) poprawności formalnej ofert i odrzucenia ofert zawierających błędy formalne,
o odrzuceniu oferty decyduje stwierdzenie w niej przynajmniej jednego
z poniższych błędów formalnych:
- złożenie oferty po terminie określonym w ogłoszeniu,
- złożenie oferty na niewłaściwym formularzu,
- nieczytelne wypełnienie oferty,
- niezgodność zadania z zakresem kwalifikujących się zadań określonych
w ogłoszeniu,
- brak podpisów pod ofertą,
- brak wymaganego wkładu własnego w kosztorysie.
7. Oferty w odniesieniu do których stwierdzono przynajmniej jedno z ww. uchybień formalnych, podlegają odrzuceniu i jako takie nie podlegają ocenie merytorycznej.
8. Oferentowi może zostać wskazany termin do dokonania uzupełnień merytorycznych lub wyjaśnień do oferty, pod rygorem odrzucenia oferty.
9. W drugim etapie konkursu komisja konkursowa:
-
ocenia możliwość realizacji zadania przez starający się o przyznanie dotacji podmiot,
-
ocenia przedstawioną kalkulację kosztów zadania w odniesieniu do zakresu rzeczowego zadania,
-
ocenia proponowaną jakość wykonania zadania i kwalifikacje osób, przy udziale których zadanie będzie realizowane,
-
uwzględnia planowany przez wnioskodawcę udział środków finansowych własnych lub pochodzących z innych źródeł,
-
uwzględnia planowany przez wnioskodawcę wkład rzeczowy, osobowy, w tym świadczenia wolontariuszy i pracę społeczną członków,
-
dokonuje ogólnej oceny ofert w oparciu o następujące kryteria:
Kryteria oceny merytorycznej:
1) zgodność zakresu przedmiotowego zadania z ogłoszeniem – oferta niespełniająca tego warunku nie podlega dalszej ocenie;
2) możliwość realizacji zadania publicznego przez Oferenta;
3) racjonalność przedstawionej kalkulacji kosztów i jej spójność z zakresem rzeczowym zadania/harmonogramem;
4) określenie rezultatów w sposób bezpośrednio odnoszący się do celów określonych
w ogłoszeniu oraz umożliwiający ocenę ich osiągnięcia;
UWAGA! Wykazane w ofercie zakładane rezultaty muszą być mierzalne i określone wg miarodajnego wskaźnika (np. liczba uczestników, warsztatów itp.);
5) proponowana jakość wykonania zadania i kwalifikacje osób, przy udziale których Oferent będzie realizował zadanie publiczne;
6) udział wkładu własnego finansowego;
7) uwzględnienie wkładu osobowego, w tym świadczeń wolontariuszy i/lub pracy społecznej członków;
8) wykazanie posiadanych zasobów rzeczowych;
9) uwzględnienie analizy i oceny realizacji zleconych zadań publicznych w przypadku Oferenta, który w latach poprzednich realizował zlecone zadanie publiczne, biorąc pod uwagę rzetelność i terminowość oraz sposób rozliczenia otrzymanych na ten cel środków.
Pozostałe kryteria oceny:
1) oryginalność i atrakcyjność form zadania;
2) szeroki zasięg oddziaływania społecznego – liczba odbiorców, działania wspierające budowanie tożsamości i integrację społeczności lokalnej;
3) uwzględnienie udziału osób z niepełnosprawnościami w zadaniu;
4) możliwość kontynuacji realizacji celów zakładanych w zadaniu w kolejnych latach.
-
W przypadku, gdy przedstawione w złożonych ofertach informacje okażą się niewystarczające, oferenci mogą zostać poproszeni o dokonanie uzupełnień, które muszą przedstawić komisji na piśmie w terminie wskazanym przez komisję. Niedotrzymanie przez oferenta terminu skutkuje odrzuceniem oferty.
-
Komisja dokonuje propozycji podziału środków przeznaczonych na dotacje niezbędne do realizacji wybranych przedsięwzięć.
-
Wynikiem pracy komisji jest protokół, który jest przekazywany do zatwierdzenia Prezydentowi.
-
Decyzję o udzieleniu dotacji podejmuje Prezydent Będzina po zapoznaniu się
z opinią komisji konkursowej. -
Wyniki konkursu zostaną podane do publicznej wiadomości poprzez zamieszczenie ich w BIP, na stronie internetowej www.bedzin.pl oraz na tablicy ogłoszeń Urzędu Miejskiego w Będzinie.
-
Złożenie oferty nie jest równoznaczne z przyznaniem dotacji.
-
Kwota przyznanej dotacji może być niższa od wnioskowanej.
-
Warunki przekazania dotacji
-
Warunkiem przekazania dotacji jest zawarcie umowy dotacyjnej.
-
Warunkiem zawarcia umowy, w przypadku przyznania dotacji w wysokości innej niż wnioskowana jest przedłożenie przez dotowanego poprawionej przewidywanej kalkulacji kosztów, w której może proporcjonalnie zmniejszyć również wysokość wkładu własnego oraz ewentualnie harmonogramu realizacji zadania publicznego oraz opisu poszczególnych działań.
-
Dotujący przyznając dotację może wskazać pozycje kosztorysu, które będą objęte dofinansowaniem.
-
Sprawozdanie z realizacji zadania powinno zostać złożone na druku zgodnym ze wzorem sprawozdania określonym w załączniku nr 5 do Rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu do Spraw Pożytku Publicznego w sprawie wzorów ofert
i ramowych wzorów umów dotyczących realizacji zadań publicznych oraz wzorów sprawozdań z wykonania tych zadań (Dz. U. z 2018 r. poz. 2057 z późn. zm.)
w terminie do 30 dni od dnia zakończenia zadania.
-
Informacje o zrealizowanych w roku ogłoszenia otwartego konkursu ofert
i w roku poprzednim zadaniach publicznych tego samego rodzaju
i związanych z nimi kosztami
W 2026 r. organizacje pozarządowe i podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy
o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie nie zrealizowały żadnych zadań publicznych z zakresu ekologii i ochrony zwierząt oraz ochrony dziedzictwa przyrodniczego.
W 2025 r. na realizację zadań z zakresu ekologii i ochrony zwierząt oraz ochrony dziedzictwa przyrodniczego przeznaczono 25 000 zł brutto.
Załączniki:
Zarządzenie: PDF
Ogłoszenie: PDF










































